'P' for Praise, not Punishment !

Today's era has become era of punishment. Everywhere people are vigilant to find someone guilty, catch someone raid handed and punish him or her. The subsequent laws try to make punishment mechanisms stringent. The huge gatherings on Jantar-Manatar for 'Anna Andolan' demanding for strict punishment to corrupts or demand for cutting organs of rapists are indicative of the same. "Complaint about this driver on **** number if driving is rash" is a very common appeal one can find on the vehicles. It is also deterrence by punishment. If one reaches the office late, there is punishment, if one doesn't perform well, yes again new punishment ! So much of punishments these days in this so called liberal world ! 

Some of the punishments are certainly necessary. But my objection to this punishment saga is as follows. There is punishment to driver for rash driving, but is there any award for smooth driving? If one fails to perform, there are punishments, but what if someone does miracles in his or her work? Do we have as strong recognition mechanism as that of punishment? The small children are everytime beaten up if they lie. But are they even noticed once if they speak truth? CBI keeps watch on the corrupt, fraud, criminals. But do we have a single body, which is fully engaged in keeping the tap of good performers in different sectors? Ironically enough, the corrupt officers, fraudulent people always hit the headlines. Whereas the good performers hardly find the place in media though ultimately they are the ones who prevail. 

This punishment saga creates the 'culture of avoiding the mistakes than performing creatively'. This kind of culture is enemy to human excellence. So let us start appreciating everything that is good around ! In fact life is very beautiful, we just need the eyes to appreciate the beauty as beauty lies in the eyes of the beholder!

  

Breaking the biases.

In today's world with huge population, it becomes difficult for human brain to analyse everyone as a distinct individual. Thus to simplify this task, brain creates the schema and makes broad categories of individuals based upon race, religion, caste among others. With such schema, brain makes opinion about any individual based upon their categories without taking effort to assess every individual distinctly. For example, in many of the Western countries, rising xenophobia which tags Muslims as orthodox , violent is out of this schema only. Because not all Muslims are like that but humans tend to categorize on such basis which are essentially driven by emotive factors. 

Such categorization breeds the biases. Thus airlines are biased in favor of pilots with more hours of experience. Bank security guards are biased against persons wearing masks. But many a times the new pilots may be highly efficient and precise. The mask worn by a person may be because of the cold outside. 

Obviously such biases help sustain the system many a times. Because many a times it may be very difficult practically to work without such biases. But reducing the number of biases is at least what we can certainly do. The benefit or profit or efficiency is inversely proportional to such biases. So ascending scale of objectivity and descending scale of biases can help in both personal as well as professional life.  

Conservation of Emotions !

Surprised? We hear about conservation of water, soil and what not. But what we fail to conserve are our emotions.

Yes, 'conserve the emotions' is the mantra for this era. We used to encounter hundreds of emotions throughout the day. And this accumulates to billions of them throughout life span. The crux of emotional intelligence is learning from your earlier emotions and better channelize them the next day.  Not the theories, not the books, not the lectures but only this will make you emotionally intelligent. 

What is to be done to conserve these emotions? Here conservation need not to be taken in literal sense. What I mean by conserving the emotion is, you should not let any of your emotion go unnoticed to yourself. Because this will mean that emotions overpower you and you are weak in front of them. So notice all of them and understand how you behaved in that emotion and why. This will help you in understanding yourself in very profound way. It is the best way to introspect and be the better person next day. 

One of the best and proven way to conserve the emotions in this manner is to write down a daily diary at the end of every day when you go to sleep. Nothing is refreshing than reading what you felt or what emotions you encountered few days back. And you will learn and observe how you are changing daily. 

It's about Ethics.

I met an entrepreneur friend of mine few days back. It's really a praiseworthy thing in this world of job-seekers, that this young graduate was trying to follow his own path. 

He was working in the field of food processing. He explained the entire setup, his future plans for the business, the opposition he is facing from his family. Out of curiosity, I asked him what in his business will be so different that people will prefer his product over the other established brands. In fact I always have this question in mind regarding all the new start ups. As almost every new technique and technology available for everyone, what will be the 'x-factor' that will make any organisation stand apart? 

The answer I got was as follows- the future of any organisation, be it private, be it government, will depend upon the ethical administration in it. Only ethical organisations will survive in future. Many of the big brands today are unfortunately following grossly unethical practices. In the processing unit of W-Brand in Bangladesh, recently there was explosion in which hundreds of laborers packed up in just 3 rooms lost their lives. Union Carbide's irresponsible behavior is responsible for Bhopal Gas tragedy. Recently Volkwagon, Suzuki admitted that they cheated during the fuel emission testings, cars mileage testings etc. 

Even at individual level, let's consider two district collectors with same number of service and at same rank in hierarchy. Both will get similar facilities, almost equal number of people working in their teams. But why, many a times, only one of them performs? 

The answer lies in ethical behavior of individual, organisation. And ethical behavior isn't only in letters but in spirit as well. Just following laws and rules won't make you ethical. 

Thus in this world, where everyone is equally knowledgeable, equally endowed with capacities, what will make difference is the ethical conduct.

Comprehensive Growth.

Yesterday only, I was invited by a friend  for dinner. One very eminent personality, Padmashree awardee and expert in the defense domain was also invited. That was great evening as I just love healthy chats with tasty food. And I'm very much interested in interaction with different people. It is the best teacher I suppose.

The common thread I observed in him, just like other luminaries, is the broad spectrum of their interests. In popular parlance, it is said that if you want to excel in something , you have to sacrifice everything else and focus on the particular field only. But my observation tells me altogether different story. The person supposedly best in defense studies, was talking so passionately about Hindustani Classical Music and sharing his experiences of playing Santoor. During my college days, I had privilege to meet and interact with many veterans. I remember meeting Late Shri Mangesh Padgaonkar,an iconic Marathi poet and writer. He had huge interest and knowledge of paintings and music along with his field of writing. One of the great thinkers, Karl Marx has many romantic poems on his name. Einstein was keenly interested in hiking and cycling. 

Thus I believe that such diversity makes you mature and comprehensive. In fact different branches of knowledge are just for convenience of human being. In reality, knowledge is a complete whole in itself. Thus instead of getting stuck to a single domain, one must go on exploring the huge cosmos of knowledge. It is said that a chair or a table with single leg can't remain stable. Similarly for sustainable growth, human beings too should have diversified interests.  

Listening is difficult.

For couple of moths, I got an opportunity to meet number of people from different regions, different backgrounds, different professions. I really love interacting with people. So meeting all of them was like treat for me. 

The common thread I found among them was the lack of patience to hear what others are saying. Many of them were ardent champions of democracy and free speech ironically. But they were not ready to allow someone who was of the opinion like say, that free speech is harmful or democracy is worst form of governance. They had very strong opinions and were interested not in discussion but just dictation. 

This is widespread phenomenon these days unfortunately. People have their opinions about anything and everything. This is really a good sign. But unfortunately many a times these opinions are uninformed. They are not formulated objectively but are influenced by some external vested interests. There is nothing wrong in having strong opinion. The problem comes when people deny listening others' opinions. Many a times they also become aggressive and violent. 

This is really disturbing. Probably this is intolerance that was headline few days ago. Theories of democracy tells that there are some spaces within democracies which need to be democratized. This is nothing but inculcation of democratic values. This should start from childhood. Thus it's responsibility of parents to let their children voice their opinions and take decisions after discussions. This will make a child mature. Because I am honestly of the opinion that it's not intellect but ability and patience to hear others that will help in life ultimately.  

Failure Stories.

After securing rank in UPSC Civil Services, I got number of mails, messages on my Facebook profile asking for the guidance. I talked with all of them personally, shared my strategy, study material et.al. All the selected candidates were felicitated in various functions. I could feel the change in attitude of the people towards me. 

But all these happy moments ironically troubled me a lot. Because this result day reminded me of last year's result day as this was my second attempt for the exam. Last year I reached upto the final stage of personality test but couldn't make through. Nobody asked me anything then. Nobody was interested in me. I was not really seeking for anyone's attention either. But the apathetic attitude was vividly seen. 

This triggered a bigger question in my mind. Are we interested in only successful people? Do we care only for victorious? Because I can certainly say that even last year I was capable enough, rather every serious aspirant is ! Probably last year I was in better position to guide because I knew what not to do.

I believe that along with the famous so called 'success stories', let's not forget the failure stories also. In different sectors of life, we can learn a lot from someone who has failed in conventional terms. Because success is not just something that is visible. You fail somewhere and you will learn more. It is highly probable that success makes you complacent, lethargic. But failure will teach you a lot and you will be a better person. So I believe that majority of the problems world is facing can be solved if we give platform for those who have failed .  

Behave Irrationally..Yes you Read it right !

Modernity brings rationalism with it. Today rationality is overvalued. You are expected to be rational always, everytime. Your slightest of irrational act may make you 'childish'.

But I humbly beg to differ from this earthly wisdom. Rationality is obviously important. But not always. My encounter with rationality teaches me that it brings fatigue. Being rational always is frustrating, stagnating and dumb. That makes you rigid, inflexible. You loose originality. You start thinking with some established norms and parameters.

Thus let me assert that a bit of irrational behavior is really needed. It's like salt in the food, too much is spoiler but absence is unpalatable. So sometimes being childish is refreshing, energizing.

In intellectual world, they have coined new -ism as opposite to modernism i.e. post-modernism. But I reject to subscribe to even this new -ism because ultimately every -ism demands compliance. So let's have something original and human being is irrational originally at bottom, I believe.  

Mindfully Mind Full..

Days have changed and so are the situations. Few days back there was hardly anything in people's lives except their daily chores, jobs et.al.. Whereas today there are so many things in our lives that it leads to chaos sometimes.

Jobs, movies, whatsapp, facebook, skype, internet, twitter, apple , google, cars, bikes, music system, headphones, laptops, computers, new dress, jeans, tops, cosmetics, jewellery , outings, tours, picnics..huh..and what not. This has become life. So many things have just crowded our small, beautiful mind. 

These things have overwhelmed us to such an extent that 'I' is really lost somewhere. That 'I' is certainly there but it isn't easily accessible in all this chaos. In all this chaotic and dynamic world the mind will always be fully occupied and nothing wrong in that. But being mindful only can help you in this mind-full, chaotic world. Because this chaos is just a means. Don't miss the end in it ! 

It's about both !

An individual is always seeking for success. Everyone wants to achieve something in life.Obviously definition of success differs for different individuals.  There are various formulae being championed by different people for success.  

Mainly there are two schools of thought for attaining your goal- some believe in hard work by sacrificing everything in your life except the goal and there are few who believe in enjoying a lot many things while striving for the goal. 

Champions of former school believe that one has to dedicate completely for the goal. So all other things like hobby, social media, friends etc are futile in this journey. 

Whereas those of later school say that you will loose many good moments in life if you just neglect your hobbies etc. They preach that life is very beautiful and shouldn't be lost in just aims, goals etc. 

I have met many from both the schools. But my experience is that you need to inculcate both of these philosophies. When time demands, you have to gear up yourself for time being and focus completely on your goal , may be at the cost of your hobbies, enjoyment. But at the same one must be aware that this is not everything. Thus whenever possible touch your hobbies too. Get submerged into them. Both of these things are like fuel to each other. One school cannot sustain without other.  

स्वीकारा..मात्र परिपूर्णतेने

प्रत्येकाला आयुष्यात काहीतरी हवे असते. पैसा, सत्ता असं बरंच काही..कोणाला चांगलं आरोग्य तर कोणी भरपूर प्रेमाचा भुकेला असतो. ही भूक अगदी कशाचीही असू शकते.

परंतु मनुष्य हा मोठा स्वार्थी प्राणी. हव्या असलेल्या गोष्टीच्या बाबतीतदेखील माणूस स्वार्थीपणा करतो. त्यातले सुद्धा केवळ जेव्हढे चांगले, स्वत:ला सोयीस्कर असेल तेव्हढेच स्वीकारण्याची त्याची मानसिकता असते. 

आता मला काय म्हणायचे आहे ते अगदी नेमकेपणाने सांगतो. सध्याच्या युगात पैसा, सुख-सोयी सगळं असलं तरी मनुष्याला प्रेम मात्र मिळत नाही. त्यामुळे प्रत्येक मनुष्य खऱ्या प्रेमासाठी चातकासारखा व्याकूळ असतो. माझ्या तरुण पिढीमध्ये अनेकदा, अनेक जण हे प्रेम आजूबाजूला असणाऱ्या मित्र-मैत्रिणींमध्ये शोधतात आणि त्यात गैर असेही काही नाही मुळी. 

कालांतराने मग काहींच्या मैत्रीच्या नात्याचं रुपांतर प्रेमात होतं. हे रुपांतरण खऱ्या प्रेमातून आलेलं म्हणा किंवा आकर्षणातून म्हणा पण होतं. मग हे प्रियकर आणि प्रेयसी प्रेमाच्या अखंड सागरात मनसोक्त भिजतात. काही वेळी वाद होतात, मिटतात, किंवा नातं तुटतंदेखील. पण प्रेमाची ही नाश एकदा खरच प्रेम निर्माण झालं तर अनुभवायलाच हवे अन्यथा प्रेम वाटूनदेखील ते दाबून ठेवलं तर आयुष्यभर प्रेमासाठी माणूस भुकेला राहतो.

परंतु प्रेमाचं असं हे नातं तुटेल, त्यामुळे मानसिक त्रास, वेदना होतील, आयुष्यात खूप किचकटपणा येईल अशा क्षुद्र आणि स्वार्थी विचाराने माणूस प्रेम करणं टाळतो. म्हणजे प्रेम तर हवे असते मात्र त्यासोबत येणाऱ्या वेदना, त्रास मात्र नको असतो. कोणतीही गोष्ट परिपूर्ण रीतीने स्वीकारण्याची माणसाची तयारीच नसते. खरं तर, भांडणं, वेदना हे सगळे प्रेमाचे अविभाज्य अंग आहेत. जसं त्यात आनद, सहवासाचे सुख हे सगळे असते त्याचप्रमाणे त्रास, दुख: हेसुद्धा असतात. 

मात्र हे सगळं स्वीकारायला सामर्थ्य असायला लागतं. दुर्दैवाने आज हे सामर्थ्य फार कमी झालंय. माणसाच्या मनाला अश्श्वाताची भीती सदैव सतावत असते. स्वार्थ आणि भेकडपणा हे दोन गुण

या अविभाजित स्वीकारण्याच्या प्रक्रियेमध्ये अडसर आहेत. परंतु काही हवे असेल तर परिपूर्णपणे ते स्वीकारा. चांगल्या आरोग्यासाठी व्यायामाचे कष्ट लागतात, सुखी आयुष्यासाठी अपार मेहनत लागतेच लागते, ज्ञान पाहिजे असेल तर साधना ही लागतेच हे सदैव लक्षात असू द्यावे.  

समुद्रातलं वादळ !

समुद्र आणि वादळ यांच तसं अगदी जुनं नात नाही का?
समुद्र असला की वादळ येतंच आणि स्थितप्रज्ञ समुद्राला हलवून सोडतं...

एवढा मोठठाला समुद्र तो, पण निघतोच की तोसुद्धा ढवळून
अर्थात वादळ किती मोठं ते काही कधी दिसत नाही म्हणा..

ढवळून निघतो सगळा समुद्र त्या वादळाने
हेलकावे खातो अक्षरश: ... अगदी अंतर्बाह्य

काय म्हणत असेल बर मन समुद्राचं त्यावेळी?
काहीही  म्हंटलं तरी वादळाने त्याला हलवून सोडलं एवढ मात्र नक्कीच..

वेदनांचं काहूर माजत असेल हृदयात नुसतं
पश्चातापाने त्रास होत असेल आतमध्ये...

त्रास होत असेल आपल्या मोठ्या,विशाल असण्याचा त्या सागराला
मोठ्ठा आहेस तर डगमगतो कशाला त्या वादळाला असा प्रश्न विचारून भंडावत असतील प्राणी त्या सागरातले..

छोटासा असता, क्षुद्र असता तर कोणी नसतं विचारलं त्याला..
कारण त्याचं छोट्या असण्याकडून तशीच अपेक्षा असते ना सगळ्यांना...

खरच छोटं असणं इतकं सुखदायक असतं का?
अशा वाऱ्याला घाबरून, त्याच्या हलवण्याला घाबरून, त्याच्या गोंगाटाला घाबरून, प्रश्नांनी पिडणाऱ्या प्राण्यांना  भिऊन जाऊन, अपेक्षांच्या ओझ्याखाली दबून जाऊन छोटंच राहणं सुखदायक, आनंदी असेल का हो?

महापुरुषांचा पराभव

आपल्या विचाराने, कर्तुत्वाने, वर्तनाने आदर्शांच्या, प्रतिष्ठेच्या, सन्मानाच्या अत्त्युच्च शिखरावर पोहचलेले कितीतरी महापुरुष होऊन गेलेत. समाजाने त्यांच्या विचारसरणीचा अवलंब केला, त्यांना सन्मान दिला. राजे शिवाजी, विवेकानंद, डॉ.आंबेडकर अशा कितीतरी लोकांची नावं यात सांगता येतील. केवळ सामाजिक किर्तीच त्यांना मिळाली असं नाही, तर आत्मिक समाधानाचाही विशाल महासागर ते पार करून गेलेत.

अशा  महापुरुषांनी आपल्याला एक वैचारिक दिशा दिली. जगण्याचा मार्ग दिला. आम्ही हयात नसलो तरी, आमच्या विचारांच्या रस्त्यावर तुम्ही चालत राहा, असा संदेश त्यांनी देऊन ठेवला.

परंतु या साऱ्या महापुरुषांनंतरची आजची अवस्था काय आहे? जात, धर्म या सगळ्या गोष्टींच्या पलीकडे जाऊन या महापुरुषांनी आपले विचार जगाला दिलेत. मात्र आज या महापुरुषांच्या अनुयायांनीच त्यांचा पराभव केला आहे.

आपल्या स्वार्थासाठी अनुयायांनी प्रत्येक महापुरुषाला जातीची, स्वत:च्या विचारांची चौकट दिली. एक गट आंबेडकरांना आपला म्हणतो, शिवाजी महाराज विशिष्ट जातीचेच असा समज पसरवण्यात येतो. टिळकांच्या वरपण आम्ही जातीधर्माचं लेबल लावलं.  अशी बरीच उदाहरणे देता येतील. परंतु असं जातीपातीच्या चोकटीत या लोकांना अडकवणे म्हणजे त्यांच्यावर आरोप करणे आहे असं माझं अगदी स्पष्ट मत आहे.

समाजाचे हे वर्तन म्हणजे नैतिक आणि वैचारिक अध:पतनच म्हणावे लागेल. परंतु या सगळ्यामुळे या महान लोकांच्या विचारांपासून, त्यांनी दाखवलेल्या उन्नतीच्या मार्गापासून आपण वंचित राहतो, ही खरी शोकांतिका आहे.

त्यामुळे वि,स. खांडेकर म्हणतात तद्वत महापुरुषांचा पराभव त्यांचे अनुयायीच करत असतात!

दिलखुलास आणि मन:पूर्वक

आपल्यातला प्रत्येक जण कितीतरी वेगवेगळया प्रसंगाना रोजच सामोरे जात असतो. त्या सगळ्यातून तो आपल्या जगण्याची एक परिसीमा, एक चाकोरी बनवून घेतो. मग या सगळ्यातून निवांतपणा म्हणून 'weekends' ला नेहमीच्या ठरलेल्या ठिकाणी फिरायला जाणं हेसुद्धा नंतर एक चाकोरीबद्ध होऊन जातं. मग या सगळ्याचा कंटाळा यायला लागतो.मग काही दिवसांनी 'कंटाळा येतो' या गोष्टीचाच कंटाळा यायला लागतो. हे सगळं चक्र मोठं विचित्र असतं.

मग अशा सगळ्यात आनंद कुठे, दिलखुलास आयुष्य कुठे, बेभान होऊन स्वत:ला विसरणं कुठे आणि चैतन्याने मनमुराद हसणं कुठे? हे सगळं आपण हरवून बसलो आहोत का?

सुदैवाने याचं उत्तर 'नाही' असं आहे. आयुष्यात रंग भरायची आपली इच्छा असेल तर कितीतरी मोहक रंग आपली वाट पहाताय. फक्त त्यांना जरा धूळ झटकून, निरखून बघण्याची गरज आहे. रोज केल्या जाणाऱ्या एखाद्या गोष्टीचा मन:पूर्वक आस्वाद घेऊन बघा एकदातरी.

नेहमीच रटाळ मनाने केल्या जाणाऱ्या गोष्टींकडे जरा वेगळ्या नजरेने बघा. काहीही करत असताना ते करत असल्याचा आस्वाद घ्या..मन:पूर्वक करून तर बघा. त्यात आपल्याला नवीन काहीतरी नक्की सापडेल.

'झेन' नावाच्या संस्कृतीमध्ये झेन लोक अगदी छोटी कामेसुद्धा रंगून जाऊन करतात, त्यांच्यासाठी ती कामेसुद्धा तपश्चर्येचा भाग होऊन जातात. ते लोक चहा पिण्यासारखी कामे करायला एका तासापेक्षा अधिक काल घेतात. कारण ते या सगळ्यात 'मजा' घेत असतात.

आयुष्यात आनंदी होण्यासाठी नेहमीच 'routine work' बाजूला ठेऊन बाहेर जाण्याची गरज नसते. आंतरिक आनंद हाच खऱ्या अर्थाने चीरानंद आणि चिदानंद असतो.

Silence can never be shared.

There are lots of people in this world who just love analyzing the things. They can analyze anything. This anything consists not only any political incidents or any current event but they are so efficient and intelligent that they can even analyze the melody of music, the love of a person, the beauty of someone or something.

I really wonder, rather I really have deep worry about such persons. Such kind of folks cannot feel or experience anything. They just go on putting anything and everything in the words. 

There are so many experiences which are so subtle that cannot be even expressed or shared in words. How can you analyze the beauty of any RAAGA ( the very base of Indian classical music). Or how are you going to put the melody of any divine musical note into the words. Also do you think that the love of a person towards someone can be analyzed? Can the compassion of BUDHHA, KRISHNA, SAINT DANYANESHWARA towards the whole humanity be measured or analyzed? 

I think even such try is also in vain and totally disgrace. I just want to say here that don't just run behind the words and try to showcase your intelligence by expressing, by quoting everything. The life is not all about the words. Its about feeling and experiencing the moments of life.  

कामातलं समाधान

गेले काही दिवस मी कोणतेही लेखन केले नाही. फार काही busy वगैरे होतो असं नाही पण काहीतरी कारणामुळे ते झाले नाही.

सध्या engineering च्या शेवटच्या वर्षाला असल्यामुळे placement चा गोंधळ सुरु आहे. एका नामांकित कंपनीमध्ये मी नुकताच अनपेक्षितपणे place देखील झालो.

खरं सांगायचं तर आयुष्यात खरखुरं, अगदी genuine राहून सगळं काही मिळवता येतं. अर्थात फक्त ‘मिळवत’ राहणं हेच केवळ आयुष्याचं सार असूच शकत नाही. मात्र हे कळायला सुद्धा माणूस स्वत:शी प्रचंड प्रामाणिक असावा लागतो. आपण करतोय ते चुकीचं आहे हे कळत असूनसुद्धा अनेकदा व्यक्ती स्वत:चा स्वार्थ त्यागू शकत नाही.

सध्या placement च्या निमित्ताने अनेक लोक आवडीच काम नसलं तरी केवळ पैशापोटी ते काम करायला तयार होतात असं चित्र दिसलं. पैसा ही गरज नक्कीच आहे. मात्र तो साध्य होऊ शकत नाही. आणि अनेकदा हेच मन मान्य करायला तयार होत नाही. अशा वेळी स्वत:शी असणारा व्यक्तीचा प्रामाणिकपणा हाच केवळ मदतीस येऊ शकतो.

एका ठराविक मर्यादेपर्यंत पैसा आणि त्यापुढे मात्र समाधान, हेच मला वाटत की व्यावसायिक काम करतांना व्यक्तीचे निकष असावेत.

स्वकेंद्रित आयुष्य.

कोणाही व्यक्तीला आजूबाजूचे लोक आपल्याविषयी बोलतात, आपल्याला विचारात घेतात ही गोष्ट खुपच सुखद असते आणि समाजशील असलेल्या मनुष्य प्राण्यासाठी ही गोष्ट अगदीच स्वाभाविक आहे. यामुळे आपल्या जवळचे लोक आपल्याशी भावनिक दृष्ट्यासुद्धा बांधले गेले आहेत, हे दिसून येते.

परंतु सदोदित सगळ्यांनी आपल्याच विषयी बोलावे, ही अतीटोकाची स्वकेंदितता मात्र घटक असते. यांतून त्या व्यक्तीचे संकुचितपण दिसून येते. शिवाय सातत्याने आपलं विचार इतरांनी करावा, यांतून त्या व्यक्तीच्या आतली असुरक्षितता सुद्धा दिसून येते.

मुळात जेव्हा आपण समाजात वावरत असतो तेव्हा काही प्रसंगी तरी समाजाचा गाडा सुरळीत चालण्यासाठी समाजाच्या काही नियमांशी जुळवून घेणं महत्वाचं ठरतं. अनेक व्यक्तींची सामाजिक वर्तुळ जेव्हा जवळ येतात, तेव्हा प्रत्येकाला काहीतरी त्याग,थोडेफार पुढे-मागे करावेच लागते. केवळ स्वकेंद्रीत असून अशा वेळी चालत नाही.

कधीतरी इतरांच्या बाबीतही रस घेणं आवश्यक असतं.कारण आपल्याला जशा भावना असतात, दु:खं, आनंदाचे क्षण असतात, तसेच ते इतरांनाही असतात.त्यांनाही ते सगळ्यांशी वाटायचे असतात. सदैव आपणचं सगळ्या संभाषणाचा, विचारांचा केंद्रबिंदू असावं ही अपेक्षा करणं अतिशय चुकीचं ठरेल. तेव्हा एकदा स्वत:चं सामाजिक मूल्यमापन करून बघाचं...आणि गरज असल्यास आणि पटल्यास आवश्यक ते बदल सुद्धा करा स्वत:मध्ये.

शांत ज्वालामुखी...

प्रत्येकाचे कितीतरी पैलू हे आयुष्यभर अगदी लपून असतात. वरून अत्यंत आनंदी, खेळकर वाटणारा व्यक्ती प्रत्यक्षात खूप अशांत, अस्थिर असू शकतो. मनाच्या कोपऱ्यात कुठेतरी ही अस्वस्थता आपण दाबून टाकतो, ती उफाळून वर येऊच नये असा प्रयत्न सतत करत असतो.

कामाच्या गाड्यात ही अस्वस्थता लपून, दबून राहते खरी मात्र सगळ संपलं की पुन्हा नैराश्य, अस्वस्थता मन व्यापून टाकते. पुन्हा मनाच्या समुद्रात वादळ निर्माण होतं. पुन्हा अस्वस्थता जगणं असह्य करून टाकायला लागते, आपण अगदी असह्य होऊन जातो. आणि हे सगळं झाकून टाकायला पुन्हा कामाचे, आणि वेगवेगळे बहाणे शोधून काढायाला लागतो. पण हे शांत ज्वालामुखीसारखं असतं. कधी उफाळून येऊन सगळं उध्वस्त करेल याचा नेम नसतो.

या सगळ्याचं मूळ म्हणजे सतत काहीतरी बनायची ओढ. ही ओढ काही फक्त धनाढ्य, सत्ताधीश होण्याची नसते. तर सुखी, आनंदी याचीसुद्धा असते. नैराश्य वगैरे टाळण्यासाठी कितीतरी प्रयत्न केले जातात. परंतु हे सगळं असं सहज सोडून देणं, टाळणं शक्य नसतं. त्यामुळे पुन्हा चीडचीड होते.

परंतु काहीतरी टाळून, काहीतरी न स्वीकारता हवे ते मिळवण्याचा प्रयत्न कधीच यशस्वी होऊ शकत नाही. कारण इप्सित स्थळी पोचायचं असेल तर खडकाळ असलं तरी रस्ता पार केल्याविना पर्याय नसतो. रस्त्यावरच्या सगळ्या गोष्टीना सामोरं हे जावचं लागतं.

आयुष्याचाही अगदी तसंच. येईल ते अनुभवणं महत्वाचं. प्रत्येक टप्पा अनुभवा. दु:ख अनुभवल्याशिवाय सुखाची अपेक्षा करणेसुद्धा चूक. येईल तो अनुभव घ्या. फक्त त्रयस्थ म्हणून हे सगळं बघत राहा. सगळ अनुभवत राहा. याला नक्कीच काही कालावधी लागेल. मात्र आपोआप जगणं अर्थपूर्ण होईल हे मात्र नक्की !

मनातली दिवाळी...

सगळ्यांचा अगदी लाडका सण म्हणजे 'दिवाळी'. प्रकाशाचा अंधारावर विजय, सत्याचा असत्यावर विजय, ज्ञानाचा अज्ञानावर विजय अशा अनेक प्रकारांनी दिवाळीचं वर्णन केलं जातं. खरोखरच, आनंदाचा, उत्साहाचा असाच हा सण.

आसमंत प्रकाशाने नुसता उजळून निघालेला असतो. सगळीकडे लखलखाट असतो. घराघरातील आकाशकंदील, पणत्या यांनी वातावरण कसं उजळून निघालेलं असतं. फराळाच्या घमघमीत वास सगळीकडे दरवळत असतो. अशी ही दिवाळी उल्हासित करते आणि सगळीकडे प्रसन्नता व्यापून टाकते.

परंतु हा वातावरणातला प्रकाश आपल्या मनापर्यंत पोहचतो का? ही प्रसन्नता खरोखरीच मनातसुद्धा व्यापून उरते का? की बंद करून टाकतो आपण मनाची दारं या प्रकाशासाठी? या प्रकाशामध्ये मनाचे सगळे कोपरे दिसतील अशी भीती तर नसते ना आपल्याला वाटत?

आपल्या संस्कृतीत कितीतरी सण,उत्सव साजरे करायची परंपरा आहे. या प्रत्येक उत्सवामागे व्यक्तीच्या उन्नतीची, त्याच्या स्वयंशोधाला प्रेरणा देण्याची मुख्य संकल्पना असते. परंतु आपण कितीतरी वर्ष दिवाळी सण अनुभवला, साजरा केला. मात्र या इतक्या वर्षात आपल्यात किती आणि काय विधायक बदल झाला हे आपणच परीक्षण करायला हवं.

एकदा अगदी त्रयस्थ म्हणून आपल्या मनाच्या प्रत्येक कोपर्‍यात विवेकाचा दीप लावून बघाचं! बघा काय काय दिसतं या प्रकाशात. कदाचित खरेपणा दिसेल तुम्हाला तिथे. तर खोटेपणाचा कळस सुद्धा पडेल नजरेस. आजवर केलेलं सगळं काही दिसेल या प्रकाशात.. स्वार्थ, परमार्थ, कोणाला केलेली मदत.. सगळं सगळं दिसेल या प्रकाशात..पण हा दीप फक्त निदर्शनास आणून देण्याचं काम करतो. त्यावर काय करायचं हे ज्याने त्याने स्वत:च ठरवायचं.

एकदा असा स्वत:चा त्रयस्थ म्हणून विचार करून बघाच.. आणि मनातली दिवाळी साजरी करून बघा...

बुरख्यामागचा चेहरा

'आवडता छंद' या विषयावर आपल्यातल्या बऱ्याच जणांनी शाळेत असतांना नक्कीच निबंध लिहिला असेल. छंद हा मनाला आनंद देणारा असतो. बऱ्याच जणांनी वाचन, लेखन, खेळ असे बरेच छंद त्यावेळी लिहिले असतील. निबंधाच्या गुणांपुरता हे छंद लिहिणं ठीक आहे.

पण आयुष्यात बऱ्याच लोकांना एक अगदी चाकोरीतला, सवयीचा, अगदी त्याविना राहवत नाही असा छंद असतो. हा छंद मोठं अघोरी आणि विकृत असतो. विशेषत: मनावर त्याचे खूप अनिष्ट परिणाम होतात.

आणि हा छंद म्हणजे सतत कोणावरतरी टीका करत राहणे हा आहे. हा मनुष्याचा अगदी स्वभावधर्म आहे. याशिवाय जगणं हेसुद्धा अनेकांना कठीण होऊन बसतं ! सतत हा असा, तो तसा असं बोलत राहणं हे त्याचं आद्य कर्तव्य असतं.

एखादा खूप पैसा खात असेल तर, सगळेच त्याच्यावर भरपूर टीका करत असतात. पण तो ज्या ठिकाणी आहे त्याच ठिकाणी आपण असतो तर आपण निर्मळ असतो का, हा विचार सुद्धा करावा. अशी माणसं पैसा खावून नक्कीच अडकतील, असं आपण म्हणतो. परंतु असं म्हणण्यामागे, त्या माणसाने जेव्हढा पैसा कमावला तेव्हढा आपण कमावू शकलो नाही, हे दू:ख तर आपण लपवत नसतो ना?

आणि असेही बरेच असतील की, जे सगळ्या जगाला टोप्या घालूनही सुखरूप आयुष्य जगत असतील. असं काही करायची संधी आपल्यालाही मिळाली असती, तर आपण ती सोडली असती का हो खरोखर?

मला वाटतं, स्वत:चा दुबळेपणा लपविण्यासाठी म्हणून माणसाने टीकेचा सोयीस्कर, समाजमान्य मार्ग स्वीकारला आहे. आपला भ्रष्ट चेहरा बुराख्यामागे लपवून ठेवण्याची ही एक पद्धत आहे.जगातला सगळ्यात मागास प्रदेश आपल्याच टोपीखाली तर नाही ना, हे प्रत्येकाने तपासून घेतले पाहिजे.

कोणाविषयी उगाच काही बोलाण्याधी स्वत:चं परीक्षण करणं फार महत्वाचं असतं. आणि जो ते करतो तोच बुरखा फाडून आयष्य मोकळेपणाने, खरेपणाने जगू शकतो.